Μια πρωτοβουλία για το σχεδιασμό δραστηριοτήτων καινοτομίας δεν είναι δυνατό να γίνει σε θεωρητικό κενό. Αντίθετα, προϋποθέτει ανάλυση που να αναφέρεται, με τον ένα ή τον άλλο  τρόπο(εκτενώς ή υπαινικτικά), στο σχολείο, τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές, τα σχολικά βιβλία. τα αντικείμενα διδασκαλίας, τα διδακτικά μέσα, τους σκοπούς, τις εκπαιδευτικές τεχνικές, τις συνθήκες εργασίας, κ. α.. Μια τέτοια ανάλυση καλείται να αναδείξει τα προσδιοριστικά στοιχεία που είναι δυνατόν να αποκτήσουν οι διάφορες εκπαιδευτικές παρεμβάσεις για να έχουν το χαρακτήρα καινοτομίας. Η σύλληψη και η ανάπτυξη εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων  ή και η εφαρμογή τους μπορούν να πάρουν διάφορες μορφές:από μια πρόταση π.χ. για διδασκαλία και αξιολόγηση με ανοιχτά βιβλία μέχρι την ανάπτυξη ευρύτερων σχεδίων projects. Έχοντας ως αφετηρία αυτές τις σκέψεις ακολουθεί μια ανάλυση που αναπτύσσει το θεωρητικό πλαίσιο παιδαγωγικών και διδακτικών πρωτοβουλιών που μπορούν να αναπτυχθούν με εστία αναφοράς το μάθημα της ιστορίας.